دستگیری تعدادی از فعالان سیاسی بازگشته به ایران نشان میدهد که سفر به ایران بدون هزینه نخواهد بود. دستگاههای امنیتی و قضایی با ایجاد رعب و وحشت امکان بازگشت ایرانیان خارج کشور را کاهش میدهند.
سال گذشته و در هنگام حضور روحانی و ظریف در نیویورک، نوید روزگاری جدید را به بسیاری از ایرانیان خارج از کشور را دادند. حسن روحانی در هتلی در نیویورک به حاضران ایرانی در سالن گفته بود که بازگشت به کشور، حق همه ایرانیان است. برخی از فعالان سیاسی و رسانهای که در طول دوران انتخابات در خارج از کشور برای پیروزی حسن روحانی تلاش کرده بودند، از جمله کسانی هستند که انتظار داشتند ثمره تلاش خود را بیشتر ببینند. سید ابراهیم نبوی، یکی از طنزپردازان طرفدار روحانی بعد از سخنان رئیس جمهوری ایران در نیویورک، اعلام کرد که به ایران باز خواهد گشت.
خبرگزاری رویترز همان زمان گزارشی در این باره تهیه و به ریسکهای این نوع بازگشت اشاره کرد. در همان گزارش نام سراج میردامادی، فعال سیاسی و همکار برخی از رسانههای خارج از کشور به میان آمده بود: «میردامادی هنوز با اتهامات مربوط به انتقاد از مقامهای جمهوری اسلامیو مصاحبه با رسانههای خارجی روبرو است. از زمان بازگشت در ماه اوت،او ممنوعالخروج و دو بار نیز بازجویی شده است، و هنوز اجازه کار و فعالیت در ایران را ندارد.»
میردامادی دو روز پیش، یعنی تقریبا ده ماه بعد از بازگشت به کشور بازداشت شد. این فعال سیاسی، پسر دایی رهبر جمهوری اسلامی است و موقعیتی متفاوت با بسیاری از فعالان دیگر دارد.
وقتی وزرات خارجه با احتیاط کارت دعوت میفرستد
معاون کنسولی، امور مجلس و ایرانیان وزارت امور خارجه در اسفند ۱۳۹۲ گفت: «سیاست و تاکید دکتر روحانی باز بودن درهای کشور بر روی همه ایرانیان خارج کشور است». معاون وزیر امور خارجه تاکید کرد «به طیفی که تردید دارند، گفته ایم که ایمیل بزنند و اگر ترس کاذبی وجود دارد، ابهام را برای آنان برطرف کنیم».
وزارت امور خارجه در ابتدا این ادعا را مطرح کرد که خود ابهام زدایی میکند و همچنین معاون کنسولی امور مجلس مدعی شد که «اپوزیسیون در شدیدترین حالت آن بین همه ایرانیان خارج از کشور تنها بین ۳ تا ۴ درصد هستند» و سپس تاکید کرد که «اکثریت ایرانیان خارج از کشور علاقمند به توسعه ملی و خوش آوازگی ایرانیان هستند و آن را مطالبه می کنند. ایران را دوست دارند و کمک هم می کنند».
اما بعد از گذشت چند ماه در تاریخ ۲۱ اردیبهشت ماه امسال معاون امور ایرانیان خارج از کشور وزارت امورخارجه گفت: «بعد از اعلام آدرس ایمیل بیش از یکصد ایمیل از سوی ایرانیانی که در خارج از کشور سکونت داشتند دریافت کردیم که به هر دلیلی از بابت داشتن پروندهای حقوقی در داخل کشور، نگران بودند. برای همه آنها ایمیلی ارسال شده که مدارک خود را ارسال کنند تا وزارتخارجه بهعنوان نهاد واسط و هماهنگکننده، از نهادهای ذیربط استعلام کند، حدود ۴۰نفر مدارک خود را فرستادند. ما هم مدارک را برای استعلام، به قوهقضاییه ارسال کردیم اما تاکنون پاسخی از سوی این نهاد دریافت نکردهایم. هر زمانیکه از سوی این قوه پاسخ دریافت کنیم، بهسرعت به ایرانیانی که برای ما ایمیل فرستادهاند، اطلاع داده میشود».
«شعار» و «تعهدات پوشالی»
در مدت زمان کوتاهی وزارت امورخارجه علاوه بر آمار و نظرات متناقض، از زیر بار ادعایی را که مبنی بر پیگیری و ابهام زدایی بود شانه خالی میکند. وزارت امورخارجه برای سرپوش گذاری نهادهای واسط مانند قوه قضاییه را مسئول مطرح میکند و مدعی است که آنها در پاسخ گویی کوتاهی کردند. این در حالی است که قشقاوی معاون کنسولی، امور مجلس و ایرانیان وزارت امورخارجه مدعی شده بود که دبیرخانه کمیته بازگشت ایرانیان خارج از کشور در وزارت اطلاعات تشکیل شده است و او به عنوان عضو این کمیته در جلسات آنها شرکت میکند. قشقاوی افزود: «جلسات به صورت منظم در وزارت اطلاعات تشکیل می شود و وزارت اطلاعات به نتایج خوبی در این زمینه دست یافته است و به زودی گزارش این جلسات منتشر خواهد شد».
با دستگیری تعدادی از فعالان بازگشته به ایران، ممکن است حجم نامهنگاریها برای «ابهام زدایی» افزایش یابد. در روزها و هفتههای اخیر حسین نورانینژاد و سراج الدین میردامادی دو تن از فعالان سیاسی اصلاحطلب بازگشته به ایران، دستگیر شدهاند. سید ابراهیم نبوی که گفته میشود در برخی محافل از بازگشت سراج میردامادی به کشور حمایت کرده بود، هنوز به ایران باز نگشته است.
در طول ۳۵ سال گذشته حاکمیت چنین برخوردهایی را با منتقدان و کسانی که گفته میشد «امان»نامه گرفتهاند، کرده است. برخی به خاطر تداوم انتقاد پس از بازگشت، با مشت آهنین جمهوری اسلامی مواجه شدند. خسروخان قشقایی با پیروزی انقلاب به ایران بازگشت و بازگشت او با استقبال بینظیر عشایر همراه بود اما در سال ۱۳۶۱ توسط حاکمیت دستگیر، شکنجه و سپس تیرباران شد. در سالهای اخیر نیز حسین درخشان که بدون هماهنگی به ایران بازنگشته بود، پس از مدتی کوتاه دستگیر و سپاس زندانی شد. حتی در مواردی غیر سیاسی، کسی چون فاضل خداداد برای رفع سوتفاهمهای مالی به ایران بزگشت اما با حکم اعدامی از سوی قاضی دادگاه «اختلاس ۱۲۳ میلیاردی» روبرو شد. قاضی آن دادگاه کسی نبود به جز محسنی اژهای.
برخوردهای سیاسی با مهمانان فعال از فرنگ برگشته
همین هفته، یکی از مدیران تازه منصوب دانشگاه آزاد اسلامی از کار برکنار شد. عبدالحسین هراتی که انتصابش به سرپرستی اداره کل اسناد و مدارک دانشگاه آزاد اسلامی خبرساز شده بود، روز شنبه بیستم اردیبهشت از مقام خود برکنار شد. هراتی که سالها در استرالیا به عنوان یک پناهنده سیاسی زندگی و فعالیت میکرد، سال پیش به ایران بازگشت. هراتی که گفته میشود به خاطر سابقه انجام پروژههایی با خانواده هاشمی رفسنجانی، امکان بازگشت به ایران و فعالیت در این دانشگاه را یافته بود، به خاطر نوشتههایش در خارج از کشور، هدف حملات اصولگرایان قرار گرفت و مقامهای ارشد دانشگاه آزاد پس از «استعلام» با دستگاههای امنیت، به کار او در مرکز اسناد پایان دادند.
عبور بازگشتهها از فیلتر قوه قضائیه
دادستان کل ایران در سخنرانی خود در۸ اردیبهشت گفت: «تعدادی از جریان فتنه که در داخل کشور هستند ممنوع الخروج هستند و ۴ نفر از عوامل فتنه که در خارج کشور هستند غیابی محاکمه شدند».
به این ترتیب بسیاری از فعالان خارج کشور، غیابی محاکمه میشوند و دستگاه قضایی این پیام را به معترضان ایرانی خارج کشور داده است که بازگشت بدون هزینه به کشور امکان پذیر نیست. دستگیری یک از بستگان آیت الله خامنهای که نگاه سیاسیای نزدیک به سید هادی، برادرکوچکتر آیتالله خامنهای دارد، خود میتواند نشانهای منفی برای فعالان سیاسیای باشد که در سالهای اخیر از ایران رفتهاند.
باید دید حامیان دولت روحانی که بازگشت به ایران را تبلیغ میکردند، الان چه میگویند؟
